HOW2 – 1.3. Onderscheid (10/10)

Het Ontstaan van Werkelijkheid (v2)

1.3. Deel I – Universum / premenselijk

10. Conclusie

Dit hoofdstuk behandelde ‘onderscheid’ als minimale positieve structuur: binnen een domein van mogelijkheden vallen niet alle situaties samen. Zonder interne niet-samenval is zelfs het minimale ‘iets’ leeg.

De benaderingen maken één verschuiving zichtbaar: van onderscheid als menselijke handeling naar onderscheid als minimale structuur. Logisch geformuleerd: er is een domein waarin minstens één ‘niet-hetzelfde’-relatie geldt. Wetenschappelijke voorbeelden laten zien hoe zulke structuren in de vorm van toestanden, waarden en drempels operationeel worden, zonder dat een waarnemer het verschil hoeft aan te brengen.

Filosofisch verschijnt onderscheid als voorwaarde: zonder onderscheid is geen veelheid en geen wereld te denken. Religieuze en mythische taal verbeelden hetzelfde als oorsprongsbeeld. ‘Metafysisch onderscheid’ is het werkbegrip voor wat je niet kunt wegdenken zonder het idee van een wereld te verliezen.

Voor Deel I betekent dit: de fundamentele laag kan niet alleen als drager van minimaal verschil worden gedacht, maar moet intern gedifferentieerd zijn. ‘Onderscheid’ in de zin van dit hoofdstuk is die structuur, opgevat als waarnemeronafhankelijk. Wat niet kan wegvallen, is dat er überhaupt sprake is van niet-samenval. De volgende stap is hoe minimale verschillen stabiliseren tot relatief blijvende patronen waarbinnen later contouren, vormen en uiteindelijk ‘dingen’ herkenbaar worden.