Later beginnen kan sneller gaan: je bouwt zonder ballast en met andermans leergeld als handleiding.
Je wilt één ding aanpassen, een kwartier werk, en dan blijkt het een kettingreactie. Omdat er een reeks randvoorwaarden is gegroeid. Iemand zegt: “If it ain’t broke, don’t fix it.”, en een kleine ingreep wordt een project: de machine is log, haperend en wars van vernieuwing.
In een gevestigd en doorontwikkeld systeem is alles verweven. Draaien aan één knopje heeft gevolgen op veel andere plekken. Voorsprong betekent: bestaande investeringen, afspraken, afhankelijkheden en risico’s. Die ene klantbelofte gijzelt nu elke vernieuwing. Die ene interne afspraak was ooit handig, maar vertraagt nu elke beslissing. Hoe meer er van die machine afhangt, hoe groter de reflex om afwijkingen te blokkeren. Met volwassen compliance en governance zie je overal beren op de weg. Er staat te veel op het spel, dus is de reflex: niet doen.
De laatkomer heeft dat probleem meestal niet. Minder koppelingen, minder uitzonderingen, minder historie die mee moet. Zijn oplossing kan rammelen, maar hij krijgt hem wel sneller van de grond, juist omdat er minder aan vastzit en minder reputatie op het spel staat. Als het tegenvalt, is het een leermoment. Bij de gevestigde partij voelt hetzelfde tegenvallen als een schuldvraag:
Eén toetsvraag volstaat: wat bescherm je hier eigenlijk? Een principe, een investering, een reputatie, een oude afspraak, of alleen systeemrust? ‘Rust roest’ is een cliché, maar het wordt waar op het moment dat stilstand wordt verward met zekerheid.
Soms is het gewoon volgen. Een ander heeft het probleem al scherp gekregen en de discussie al uitgevochten. Jij hoeft de leercurve van de pionier niet meer te betalen: zijn beginnersfouten zijn jouw routekaart. Reverse engineering en nabouwen zijn makkelijker dan uitvinden. Minder romantisch ook: je hoeft geen pionier te zijn om vooruit te komen, vooral niet dezelfde afgrond in. Niet zelden wint de tweede of derde speler. Google was niet de eerste zoekmachine, en de iPhone niet de eerste smartphone. De pionier betaalt leergeld, legt de markt uit en maakt fouten in het volle licht; de volger kan meteen bouwen op wat bewezen werkt. En precies daar gaat voorsprong remmen: wat je al hebt gebouwd, verkocht en beloofd, maakt koerswijzigingen duurder dan ze technisch hoeven zijn.
In de rechtspraktijk zie je hetzelfde bij partijen die op routine draaien. De gevestigde speler komt met het standaarddossier: alles wat ooit relevant was, gaat mee, inclusief oude aannames en oude reflexen. De laatkomer kan zich beperken tot wat de rechter nu nodig heeft, omdat veel discussiepunten in de praktijk al zijn uitgekauwd. Voorsprong levert dan geen scherpte op maar volume, en volume vertraagt.
Die remmende voorsprong heeft een functie, maar vooral in het kleine. Lagen en checks zijn ooit toegevoegd om gedoe te voorkomen: fouten, claims, reputatieschade, politieke ellende, interne strijd. Op den duur daalt het rendement. Dan wordt het middel zwaarder dan de kwaal en krijg je de paarse krokodil: eerst een onzinnige omweg, pas daarna de oplossing. Het venijn zit in de optelsom. Wat begon als verstandige voorzichtigheid wordt vanzelfsprekendheid en wordt verward met kwaliteit: hoe meer procedure, hoe serieuzer het voelt. Vaak is het iets anders: risicomanagement dat zichzelf als werk legitimeert. Niemand wil degene zijn die de machine stilzet of een compliance-risico heeft gemist, dus krijgt ‘voorzichtig’ status los van de uitkomst.
De voorsprong remt ook omdat er veel te verliezen valt en het zelfbeeld ervan afhangt. De organisatie die ooit pionier was, kan het zich niet permitteren om te mislukken. Dan wordt voorzichtigheid status en experimenten veranderen in theater. De voorsprong wordt een glazen vitrine: mooi om naar te kijken, lastig om open te breken. Daarom moet je durven afkoppelen.
De uitweg is niet harder duwen op wat verstopt zit, maar afkoppelen en versimpelen waar de voorsprong remt: een parallel spoor, een proef die klein genoeg is om te falen zonder gezichtsverlies, een beslissing die de oude orde niet eerst hoeft te sparen. Dan kan de machine leren zonder zich meteen te moeten bewijzen. Schaal maakt verandering duurder en missers zichtbaarder.
‘Small is beautiful’ klopt omdat minder onderdelen minder frictie geven. Het verschil zit niet in inspanning, maar in frictie: minder ballast, minder reputatie om te verdedigen en soms beter gereedschap bij de start.
De remmende voorsprong bewijst dat meer historie ook inhoudt dat er meer in de weg zit.
Geef een reactie