Het Ontstaan van Werkelijkheid (v2)
1.2. Deel I – Universum / premenselijk
3. Iets in de taal
Taal dwingt ons ‘iets’ vrijwel altijd ergens onder te brengen. In zinnen als ‘er ligt iets op tafel’ verschijnt ‘iets’ binnen een bekende structuur: context, plek en een factor die daarin een rol speelt. ‘Er staat iets tussen ons in’ suggereert een obstakel, letterlijk of figuurlijk. Het onbepaalde zit niet in het ontbreken van een domein, maar in het openlaten van wat het is binnen dat domein.
Die reflex is begrijpelijk, maar wordt een valkuil zodra je over de meest fundamentele laag wilt spreken: taal trekt ‘iets’ snel een gedeelde context in. In hoofdstuk 1 merkte ik op dat ‘iet’, de bron van ‘iets’, letterlijk naar een ding verwees; maar het minimale ‘iets’ hoeft geen ding of object te zijn. Een minimaal ‘iets’ is geen stoel, steen of ster, en ook niet noodzakelijk een gedachte, afspraak of verwachting. Wie het woord automatisch als object leest, importeert een pakket impliciete veronderstellingen: grenzen, vormen, functies.
Om die valkuil te vermijden, vat ik ‘iets’ voorlopig op als drager van verschil: geen substantie, maar een rol waarvoor het verschil geldt.
De drager kan uiteenlopende gedaanten hebben zonder dat de uiteindelijke aard vastligt. Een eerste mogelijkheid is een toestand: er is ‘iets’ zodra een toestand verschilt van een andere toestand. Een tweede mogelijkheid is een verhouding: het verschil ligt in een relatie, niet in één drager. Een derde mogelijkheid is het verschil tussen kunnen en niet-kunnen: een niet-triviaal onderscheid tussen ‘dit kan’ en ‘dit kan niet’.
In al deze gevallen is ‘iets’ geen meubelstuk van de kosmos, maar een functie in de structuur: drager van verschil. Taal laat zien dat we die dragerrol in ons spreken niet kunnen vermijden: eigenschappen, gebeurtenissen en mogelijkheden komen ‘van’ of ‘in’ iets. De vraag is niet wát die drager is, maar welke minimale voorwaarden bij die rol horen zodat ‘iets’ niet leeg wordt. Dat expliciteert de logica in de volgende paragraaf: welke minimale vorm de uitspraak ‘er is iets’ moet hebben.
[Wordt vervolgd…]
Geef een reactie