Het Ontstaan van Werkelijkheid (v2)
1.2. Deel I – Universum / premenselijk
1. Het minste iets
Hoofdstuk 1 liet zien waarom ‘niets’ geen bruikbaar vertrekpunt is. Zodra je het absolute niets denkt of beschrijft, ken je er al iets aan toe; dan is het geen ‘niets’ meer en dus geen beginpunt waaruit ‘iets’ kan volgen. Dat legt een minimale grens bloot: als één onderscheidbaar kenmerk geldt, is er meer dan niets. Hier draait het om dat grensgeval: het minimaalste ‘iets’ dat nog net van ‘niets’ te onderscheiden is.
Dat er ‘iets’ is, lijkt vanzelfsprekend: anders viel er niets te zeggen. Maar wat dat ‘iets’ betekent, varieert per context. In alledaagse taal is het vaak een aanduiding van relevantie; in formele systemen verschijnt het als ‘er bestaat minstens één …’; in filosofische tradities als inzet in de vraag waarom er überhaupt ‘iets’ is en niet niets. Die spreiding dwingt tot een stap terug: eerst ordenen, dan minimaliseren.
We komen uit bij een formeel minimum: het kleinste ‘waarbinnen’ waarin verschil nog kan gelden. Die betekenissen volgen we als route, met één doel: ‘iets’ terugbrengen tot een minimale rest. We starten bij alledaags gebruik, gaan via taal naar formele beschrijving, en toetsen de uitkomst aan filosofische, religieuze, mythologische en metafysische kaders. De leidende vraag is: wat blijft er van ‘iets’ over als je alle invullingen wegdenkt en alleen het verschil met ‘niets’ overhoudt?
Net als in de inleiding van Deel I leg ik hiermee niets vast over de uiteindelijke aard van die fundamentele laag. Ik kies geen positie tussen materie, bewustzijn, informatie en structuur, een principe of een wetmatigheid. ‘Fundamenteel’ betekent hier: zo weinig mogelijk ingevuld, maar genoeg om een verschil met ‘niets’ mogelijk te maken. Dit hoofdstuk levert geen metafysisch systeem op, maar een minimale werkdefinitie van ‘iets’ als richtpunt bij alledaags gebruik.
[Wordt vervolgd…]
Geef een reactie