Het Ontstaan van Werkelijkheid (v2)
1.2. Deel I – Universum / premenselijk
5. Iets wetenschappelijk
Wetenschappelijke beschrijvingen beginnen meestal niet bij ‘absoluut niets’, maar bij een model: een domein van mogelijke toestanden en grootheden. Je kunt dat modelmatige domein zien als een ‘tabula’ (formeel minimum), zonder ontologische claim. Dat domein kan minimaal gespecificeerd zijn, maar het blijft het formele bereik waarbinnen verschil betekenis heeft. Zonder minimaal onderscheid valt er methodisch niets te beschrijven. Pas dan krijgt ‘minimaal iets’ in deze context inhoud.
In zulke kaders fungeert ‘informatie’ vaak als werkterm voor ‘verschil dat ertoe doet’: een toestand die afwijkt van de andere mogelijke toestanden en daardoor een rol kan spelen in een proces. Daarmee is geen ontologie gekozen. Het is een manier om minimaal verschil binnen een model hanteerbaar te maken.
Dat betekent niet dat de fundamentele laag van de werkelijkheid per definitie fysisch, digitaal of informatief is. De voorbeelden zijn spiegels, geen fundamenten: ze laten zien hoe het beschrijven in de praktijk via modellen verloopt. Welke ontologie je daar later op projecteert, laat ik hier bewust open. Wat blijft staan, is dat absoluut niets methodisch geen bruikbare categorie is. Wanneer wetenschap soms in losse taal spreekt over ‘iets uit niets’, is dat meestal verkorte taal voor het verschijnen van iets binnen een reeds gespecificeerd modelkader, niet voor een ontstaan uit absoluut niets. Wetenschap zegt daarmee niet wat de werkelijkheid in laatste instantie is. Zij laat zien hoe werkelijkheid zó kan worden beschreven dat verklaren en voorspellen mogelijk worden. Vanuit dat oogpunt is een minimaal ‘iets’ methodisch onvermijdelijk. Zonder toestanden en verschillen valt er niets te meten, te modelleren of te verklaren. Daarmee blijft ‘er is iets’ in wetenschappelijke taal een lege vorm. Dat is voldoende om te modelleren, maar laat één vraag open: wat is de status van het veronderstelde ‘waarbinnen’ zelf? Daar begint de filosofische inzet van de volgende paragraaf.
[Wordt vervolgd…]