Termijnen en verjaring zijn droge woorden. Daarom zijn ze gevaarlijk. Je kunt gelijk hebben, bewijs hebben en zelfs een schikking klaar hebben liggen, en toch verliezen omdat je te laat bent.
Dat voelt alsof het recht je laat vallen over iets kleins. In werkelijkheid is het precies andersom: zonder tijdsgrenzen is het recht onwerkbaar. Als claims eindeloos blijven hangen, worden dossiers archiefkasten, wordt bewijs mist en wordt onzekerheid normaal. De klok is geen decor. De klok is de tegenpartij.
Termijnen zijn tijdvakken met tanden. Soms staan ze in de wet, soms in een contract, soms stelt de rechter ze in het proces. De kern is steeds dezelfde vraag: wanneer begint de klok, hoe tel je, en wat gebeurt er als je eroverheen gaat?
Startmoment
Veel ellende zit in het beginpunt. Een termijn begint vaak niet ‘op de dag zelf’, maar op de dag erna. En een einddatum die op een weekenddag valt, schuift vaak door naar de eerstvolgende werkdag. Wie alleen ‘ergens in februari’ noteert, zet zichzelf op achterstand.
Te laat kan fataal zijn
De valkuil is dat mensen termijnen als administratie behandelen. Alsof je later nog wel even kunt uitleggen waarom het niet lukte. Maar veel termijnen zijn fataal. Te laat is niet ‘lastig’. Te laat is vaak: je middel weg, je recht weg, je verhaal onbesproken.
Verjaring is geen gelijk
Verjaring is de bekendste variant: na verloop van tijd kan de wederpartij met een beroep op verjaring zorgen dat je vordering strandt. Dat klinkt als een truc, maar het is een keuze voor rechtszekerheid. Iemand moet op een gegeven moment kunnen zeggen: dit oude dossier is klaar, dit risico is voorbij.
Daar zit meteen het eerste misverstand. Verjaring gaat niet over gelijk, maar over wat je nog kunt afdwingen. Je kunt moreel en feitelijk gelijk hebben, en toch niets meer kunnen afdwingen omdat je vordering is verjaard.
Onderhandelen pauzeert niets
Het tweede misverstand is dat “We zijn nog in gesprek.” de klok zou stoppen. Onderhandelen is geen pauzeknop. Schikken is rekenen, schreef ik eerder. Dit wordt vaak vergeten: “Hoeveel tijd heb ik nog?”
Verjaring versus verval
En dan de derde valkuil: verjaring is iets anders dan ‘verval’. Bij verjaring is er vaak nog een reddingsboei: verjaring kun je ‘stuiten’. Stuiten onderbreekt de klok als je schriftelijk vastlegt dat je je recht blijft opeisen. Bij een vervaltermijn is het meestal simpel: voorbij is voorbij. Stuiting helpt dan niet. De term ‘termijn’ klinkt neutraal, maar het type termijn bepaalt of je nog kunt herstellen.
Stuiten
Stuiten is, in de praktijk, minder ingewikkeld dan mensen denken en tegelijk preciezer dan mensen hopen. Het gaat erom dat je schriftelijk en ondubbelzinnig laat weten dat je aanspraak maakt op nakoming of schadevergoeding. Niet: “We zijn het er niet over eens.” Wel: “Ik maak aanspraak op X.” of “Ik behoud mij alle rechten voor.” Ik verwacht dat dit wordt opgelost.”
Het nuttigste instrument is het ‘parkeerbericht’. Kort, zakelijk, schriftelijk: “Ik betwist deze vordering en kom hierop terug. Ik behoud mij alle rechten voor.” Niet omdat één zin alle juridische problemen oplost, maar omdat wachten zonder schriftelijke vastlegging bijna altijd tegen je werkt.
Wie dit doet, doet nog iets anders: je creëert bewijs. Niet alleen van jouw standpunt, maar ook van het moment waarop jij het standpunt innam. Tijd en bewijs zitten aan elkaar vast. Als je pas reageert als het pijn doet, heb je niet alleen een termijnprobleem, maar vaak ook een geloofwaardigheidsprobleem.
Het meest voorkomende scenario is saai. Een factuur waarover je twijfelt. Een schadeclaim die je ‘even laat liggen’. Een e-mail waar je geïrriteerd over bent en die je daarom niet beantwoordt. In het moment voelt niet reageren als rust. In het dossier leest het als instemming, of in elk geval als verwaarlozing van je positie.
Twee data
De tegenzet is niet om meteen te gaan procederen. De tegenzet is twee data hard maken. Eén: wanneer begint de klok te lopen. Twee: welke datum is de laatste veilige dag om iets te doen dat de klok doorbreekt. En ‘iets doen’ betekent: schriftelijk, controleerbaar, liefst met bewijs van ontvangst.
Je hoeft het niet groot te maken. Je hoeft alleen te voorkomen dat het klein wordt op het verkeerde moment. De meeste termijnrampen ontstaan niet door slechte argumenten, maar door uitstel dat onschuldig leek.
Toetsvraag
Welke datum maakt jouw gelijk waardeloos als je niets doet?
Slot
Wie wacht, verspeelt zijn recht.